Ile zarabia profesor na uczelni? Sprawdzamy widełki pensji

Profesor na uczelni publicznej ma dziś ustawowe minimum 9 838,50 zł brutto (od 1 stycznia 2025 r.), a we wcześniejszych planach rządowych mowa była o podwyżce do 9 650 zł brutto w 2026 r. Realne zarobki wielu profesorów mieszczą się w widełkach mniej więcej 9 600–13 800 zł brutto. Pensja zależy jednak nie tylko od stawki ministerialnej, ale też od uczelni, stanowiska, dodatków i aktywności naukowej. Jeśli chcesz zobaczyć konkretne widełki i zrozumieć, skąd biorą się różnice, przeczytaj dalszą część artykułu.

Ile zarabia profesor na uczelni publicznej?

Od 1 stycznia 2024 r. obowiązuje podwyższona minimalna płaca profesorska. Minister nauki podniósł wtedy minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora na uczelni publicznej o 30% – z 7 210 zł do 9 370 zł brutto. Ta kwota to ustawowy próg, poniżej którego uczelnia publiczna nie może zejść przy zatrudnianiu profesora.

W kolejnym kroku, na mocy nowszych regulacji, od 1 stycznia 2025 r. minimalne wynagrodzenie profesora zostało ponownie podniesione – do poziomu 9 838,50 zł brutto. O ile więc rok 2024 zamknął się stawką 9 370 zł, o tyle od 2025 r. faktyczne „dno” płacowe profesora na uczelni publicznej przesunęło się o kolejne kilkaset złotych w górę.

Badania rynkowe pokazują jednak, że wielu profesorów zarabia więcej niż minimum. Według Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń Sedlak & Sedlak mediana całkowitego miesięcznego wynagrodzenia na stanowisku „profesor” wynosi około 11 550 zł brutto. Oznacza to, że połowa ankietowanych profesorów zarabia mniej, a połowa więcej.

Rozkład płac w tym badaniu wygląda tak: 25% profesorów otrzymuje mniej niż ok. 9 640 zł brutto, a kolejne 25% może liczyć na ponad 13 800 zł brutto. Widać więc wyraźnie, że widełki są szerokie, a minimalna stawka ministerialna to dopiero punkt wyjścia.

Inne dostępne analizy rynkowe są nieco bardziej zachowawcze: wskazują medianę całkowitych dochodów profesora na poziomie ok. 10 800 zł brutto, z dolnym kwartylem w okolicach 9 250 zł brutto i górnym kwartylem około 13 640 zł brutto. Nawet w tych ostrożniejszych szacunkach widać jednak wyraźnie, że znaczna część profesorów zarabia powyżej ustawowego minimum, a część – zauważalnie poniżej średnich stawek z największych ośrodków.

Minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej od 1 stycznia 2025 r. wynosi 9 838,50 zł brutto, ale realne pensje często sięgają 11–14 tys. zł brutto.

Jak działają minimalne stawki wynagrodzeń na uczelniach?

W prawie o szkolnictwie wyższym zapisano mechanizm, który uzależnia płace całej kadry akademickiej od wynagrodzenia profesora. Ustawa mówi, że miesięczne wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela akademickiego nie może być niższe niż 50% płacy profesora. Jednocześnie ustalono konkretne progi dla poszczególnych stanowisk: profesora uczelni i adiunkta.

Poniższa tabela pokazuje, jak wyglądały minimalne stawki w uczelni publicznej przy płacy profesora 9 370 zł brutto (stan po podwyżce z 2024 r.):

Minimalne stawki po kolejnej podwyżce – od 2025 r.

Po wprowadzeniu od 1 stycznia 2025 r. nowej, wyższej stawki profesorskiej w wysokości 9 838,50 zł brutto, automatycznie wzrosły także ustawowe minima dla pozostałych stanowisk. Przy zachowaniu tych samych proporcji (83%, 73% i 50%) tabela wygląda następująco:

Widać, że nawet niewielkie – z pozoru – ruchy na poziomie płacy profesorskiej (rzędu kilkuset złotych) przekładają się na wyraźne podwyżki w całej siatce zaszeregowania. Jednocześnie minima dla młodszych stanowisk nadal pozostają bardzo blisko ogólnokrajowej płacy minimalnej.

Jakie pensje mają inni nauczyciele akademiccy?

Asystent, wykładowca, adiunkt i profesor uczelni mają swoje minima powiązane procentowo z pensją profesora. W praktyce oznacza to, że gdy rośnie ustawowe wynagrodzenie profesora, w górę automatycznie idą też minimalne płace na pozostałych stanowiskach. Problem pojawił się w 2024 r., gdy asystent z minimalną płacą 4 685 zł brutto zarabiał mniej niż ustawowe minimalne wynagrodzenie za pracę, które od stycznia wyniosło 4 806 zł brutto.

Ta sytuacja wymusiła kolejną korektę i podniesienie pensji profesora o około 3%, tak aby dolne progi na uczelniach nie były niższe niż płaca minimalna. To pokazuje, jak silnie powiązany jest system wynagrodzeń w szkolnictwie wyższym z ogólną polityką płacową państwa – i dlaczego każda zmiana płacy minimalnej wymusza przynajmniej przegląd siatki płac na uczelniach.

Co zmieni podwyżka profesorska o 3 proc.?

W projekcie rozporządzenia opublikowanym w Rządowym Centrum Legislacji zaplanowano podniesienie minimalnej pensji profesora z 9 370 zł do 9 650 zł brutto. Ma to obowiązywać z mocą od 1 stycznia 2026 r. i znów pociąga za sobą zmianę widełek dla całej kadry akademickiej.

Po tej podwyżce minimalne wynagrodzenia zasadnicze na uczelni publicznej mają wyglądać następująco:

Warto zwrócić uwagę na ostatnią liczbę: 4 825 zł brutto. To zaledwie 19 zł więcej niż minimalne wynagrodzenie za pracę w 2024 r. Stąd tak częste komentarze, że płaca początkującego pracownika naukowego praktycznie „styka się” z wynagrodzeniem w prostszych zawodach, które nie wymagają wieloletnich studiów. Jednocześnie trzeba pamiętać, że wejście w życie kolejnej podwyżki z 2025 r. do 9 838,50 zł już teraz podniosło realne minima, a opisywana wyżej projektowana stawka 9 650 zł może wymagać aktualizacji w świetle nowszych regulacji.

Jakie są realne widełki pensji profesora?

Minimalna płaca profesorska obowiązuje jedynie w uczelniach publicznych i stanowi ustawowe „dno”. Faktyczne stawki zależą od uczelni, wydziału, sytuacji budżetowej i pozycji negocjacyjnej pracownika. Na najlepszych uniwersytetach duże znaczenie ma też aktywność grantowa i międzynarodowa.

Dane z Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń mówią, że mediana pensji profesora to około 11 550 zł brutto, a więc mniej więcej o 2 000 zł więcej niż ministerialne minimum z 2024 r. Zarobki 25% najlepiej opłacanych profesorów przekraczają 13 800 zł brutto. Są więc stanowiska, gdzie realne widełki lokują się w przedziale np. 13–16 tys. zł brutto, zwłaszcza gdy profesor łączy pracę naukową, funkcje organizacyjne i działalność w projektach.

Inne analizy rynku pracy dla kadry akademickiej podają nieco niższe wartości, z medianą na poziomie 10 800 zł brutto oraz przedziałem między kwartylami mniej więcej 9 250–13 640 zł brutto. Pokazuje to, że rozrzut zarobków między uczelniami, miastami i specjalnościami jest bardzo duży – profesor na renomowanej uczelni badawczej w dużym ośrodku może zarabiać wyraźnie więcej niż profesor na uczelni regionalnej o słabszej pozycji finansowej.

Nie wszystkie instytucje są jednak objęte tym samym reżimem. Minimalne stawki odnoszą się do profesora uczelni publicznej. Inne jednostki naukowe, także wymienione w ustawie o szkolnictwie wyższym, często mają większą swobodę – zdarza się, że proponują adiunktowi np. 6 000 zł brutto, mimo że z rozporządzenia wynika stawka powyżej 7 000 zł brutto. Z tego biorą się duże różnice między instytucjami i poczucie niesprawiedliwości w środowisku.

Różnice między dziedzinami nauki

Wynagrodzenia profesorów różnią się również między dziedzinami. Profesorowie nauk technicznych – zwłaszcza związanych z inżynierią i nowymi technologiami – zarabiają przeciętnie więcej niż przedstawiciele nauk humanistycznych i społecznych. Szacuje się, że mediana całkowitego wynagrodzenia profesora w dziedzinach technicznych wynosi około 11 000 zł brutto, co odzwierciedla silny popyt rynkowy na specjalistów z tej branży i większą konkurencję ze strony sektora prywatnego.

Od czego zależy wysokość wynagrodzenia?

Poza ministerialnym minimum, na pensję profesora i innych nauczycieli akademickich wpływa kilka konkretnych czynników:

• typ uczelni (duży uniwersytet badawczy, uczelnia regionalna, instytut PAN, szkoła niepubliczna),
• doświadczenie, staż pracy i dorobek naukowy (publikacje, granty, cytowania),
• pełnione funkcje (dziekan, kierownik katedry, dyrektor instytutu, członek rady uczelni),
• liczba godzin dydaktycznych, zajęć ponadwymiarowych oraz udział w studiach płatnych,
• nagrody rektorskie, uczelniane dodatki regulaminowe, premie za projekty i wdrożenia,
• rynek lokalny – w dużych miastach presja płacowa bywa wyższa niż na mniejszych ośrodkach.

Nie bez znaczenia jest też pozycja negocjacyjna pracownika. Profesor z silnym dorobkiem i atrakcyjną ofertą z zagranicy często dostaje lepsze warunki niż ktoś, kto rozpoczyna karierę lub funkcjonuje wyłącznie na lokalnym rynku.

Z czego składa się wynagrodzenie profesora?

Płaca profesora czy adiunkta to nie tylko wynagrodzenie zasadnicze. System wynagradzania w uczelniach publicznych dzieli składniki na stałe i zmienne. Składniki stałe to wynagrodzenie zasadnicze (nie niższe niż ustawowe minimum) oraz dodatek za staż pracy, który rośnie wraz z kolejnymi latami zatrudnienia i może sięgnąć nawet kilkudziesięciu procent podstawy.

Do tego dochodzi cała grupa elementów zmiennych. Regulaminy wynagradzania uczelni przewidują m.in. dodatki funkcyjne (np. dla rektora, dziekana, kierownika katedry), dodatki zadaniowe za realizację określonych projektów, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe czy nadliczbowe, a czasem też dodatki za pracę w warunkach uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia.

Wynagrodzenie profesora składa się z części stałej (podstawa + staż) oraz szeregu dodatków zależnych od funkcji, godzin dydaktycznych i aktywności projektowej.

Część profesorów i adiunktów uzyskuje znaczący fragment dochodów z grantów badawczych. Projekty międzynarodowe często przewidują stawki rzędu kilku tysięcy euro miesięcznie na etat badawczy, jednak nie zawsze te środki w pełni trafiają do naukowca – wiele zależy od zasad rozliczania projektu przyjętych w konkretnej jednostce.

Jak podwyżka wpływa na stypendia i wynagrodzenia w awansach naukowych?

Pensja profesora to nie tylko punkt odniesienia dla płac innych nauczycieli akademickich. Od tej stawki zależy też wysokość stypendiów doktoranckich oraz honorariów za udział w postępowaniach awansowych: doktorskich, habilitacyjnych i profesorskich. Wzrost minimalnej płacy profesorskiej automatycznie podnosi te świadczenia.

Stypendium doktoranckie w szkołach doktorskich jest wyrażone jako procent pensji profesora: 37% przed oceną śródokresową i 57% po tej ocenie. Przy planowanej płacy profesora 9 650 zł brutto oznacza to:

W podobny sposób liczy się honoraria w przewodach habilitacyjnych i postępowaniach o tytuł profesora. Recenzent w procedurze profesorskiej otrzymuje 40% pensji profesora, czyli przy stawce 9 650 zł będzie to około 3 860 zł brutto za jedną recenzję. To kolejne miejsce, w którym niewielka na pierwszy rzut oka podwyżka o 3% przekłada się na liczbowe zmiany w całym systemie.

Jeśli jednak odniesiemy te same wskaźniki procentowe do nowszej, wyższej stawki minimalnej obowiązującej od 2025 r. – 9 838,50 zł brutto – to kwoty świadczeń rosną odpowiednio. Stypendium doktoranckie przed oceną śródokresową wynosi wtedy ok. 3 639,25 zł brutto, a po ocenie ok. 5 607,95 zł brutto. Wynagrodzenie promotora w przewodzie doktorskim (83%) to około 8 165,85 zł brutto, promotora pomocniczego (50%) – 4 919,25 zł brutto, a recenzenta (27%) – mniej więcej 2 656,40 zł brutto. W przypadku recenzenta w postępowaniu profesorskim 40% nowej stawki daje ok. 3 935,40 zł brutto za jedną recenzję.

Czy praca profesora jest warta tych pieniędzy?

Droga do tytułu profesora to zwykle co najmniej 15–20 lat nauki i pracy: studia, doktorat, habilitacja, rozbudowany dorobek publikacyjny i projektowy. Do tego dochodzi odpowiedzialność za jakość kształcenia studentów, recenzje prac naukowych, udział w radach dyscyplin, komisjach i zespołach eksperckich. Czy wynagrodzenie rzędu 10–13 tys. zł brutto odpowiada takiej ścieżce?

W dyskusjach środowiska akademickiego coraz częściej pojawia się porównanie z innymi zawodami wymagającymi podobnego wykształcenia. Lekarz stażysta, programista czy specjalista w dużej firmie prywatnej nierzadko osiąga podobne lub wyższe dochody już kilka lat po studiach, bez konieczności przechodzenia przez skomplikowane procedury awansowe. Na tym tle płaca asystenta wynosząca zaledwie 19 zł powyżej minimalnej krajowej bywa określana wprost jako wstydliwa dla państwa.

Do zarobków dochodzi też kwestia warunków pracy. Wielu naukowców skarży się na rozbudowaną biurokrację, konieczność wielokrotnego wypełniania podobnych raportów w różnych systemach, presję na pozyskiwanie grantów przy niskich wskaźnikach sukcesu oraz łączenie kilku etatów, by „spiąć” domowy budżet. W takim klimacie łatwo o głosy, że polska nauka opiera się na entuzjastach i „desperatach”, którzy mimo wszystko decydują się zostać na uczelni.

Z drugiej strony, część profesorów podkreśla, że praca akademicka daje coś, czego trudno szukać w biznesie: względną stabilność zatrudnienia, dużą swobodę organizowania własnego czasu, długie urlopy (nawet 36 dni roboczych w roku) oraz możliwość codziennej pracy z młodymi, ambitnymi ludźmi. Dla wielu osób te elementy wciąż równoważą niedostatki systemu płacowego.

Jedno pozostaje niezmienne: wysokość minimalnej pensji profesora ustala punkt odniesienia dla całego szkolnictwa wyższego. Jeśli ten punkt długo stoi w miejscu, cała akademicka drabinka wynagrodzeń szybko zaczyna odstawać od realiów rynku pracy. Gdy zaś rośnie – jak w kolejnych podwyżkach z lat 2024–2025 – w ślad za nim idą zarówno płace młodszych pracowników naukowych, jak i stypendia oraz honoraria w procedurach awansowych.