Ile zarabia członek komisji wyborczej?

Myślisz o pracy w komisji wyborczej i chcesz wiedzieć, ile realnie możesz zarobić za jeden dzień głosowania. Zastanawiasz się też, skąd biorą się różnice w stawkach między różnymi wyborami. Z tego tekstu poznasz konkretne kwoty diet, zasady ich przyznawania oraz warunki, które trzeba spełnić, by w ogóle zasiąść w komisji.

Ile zarabia członek komisji wyborczej?

Wynagrodzenie osoby zasiadającej w komisji wyborczej ma formę ryczałtowej diety. Jej wysokość zależy od rodzaju wyborów oraz funkcji pełnionej w komisji. Stawki są ustalane w uchwałach Państwowej Komisji Wyborczej i obowiązują w całym kraju.

Stawki w wyborach samorządowych 2024

W wyborach do organów samorządu terytorialnego przyjęto jedne z wyższych stawek w ostatnich latach. Za udział w pracach i szkoleniach obwodowych komisji wyborczych przysługuje dieta w wysokości:

900 zł dla przewodniczącego komisji, 800 zł dla zastępcy przewodniczącego oraz 700 zł dla zwykłego członka komisji. W przypadku ponownego głosowania w wyborach wójta, burmistrza lub prezydenta miasta wysokość diety wynosi połowę tych kwot, czyli odpowiednio 450 zł, 400 zł i 350 zł.

Stawki w wyborach prezydenckich 2025

W wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej obowiązują nieco niższe kwoty. Uchwała PKW z 2 sierpnia 2023 r. przewiduje, że członkom obwodowych komisji wyborczych przysługują następujące diety:

700 zł dla przewodniczących, 600 zł dla zastępców przewodniczących oraz 500 zł dla członków komisji. Przy ponownym głosowaniu stawki są redukowane, ale nadal wypłacane: przewodniczący otrzymają 525 zł, zastępcy 450 zł, a pozostali członkowie 375 zł.

Wynagrodzenie w komisjach wyższego szczebla

Odrębne stawki obowiązują w komisjach ponadobwodowych, które zajmują się zbiorczym ustalaniem wyników. Członkowie okręgowych komisji wyborczych oraz członkowie rejonowych komisji wyborczych otrzymują diety w tej samej wysokości, czyli po 1000 zł. To wyższa kwota niż w obwodowych komisjach, co wynika z zakresu odpowiedzialności i dłuższego czasu pracy.

Inaczej liczy się dietę w komisjach utworzonych za granicą. Tam stosuje się zryczałtowaną dietę powiązaną z wysokością diety za dobę podróży zagranicznej z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 r., z użyciem określonych mnożników dla danego kraju.

Dieta członka komisji wyborczej jest świadczeniem ryczałtowym za wykonane czynności, a nie klasyczną miesięczną pensją – otrzymujesz ją za konkretny proces wyborczy, łącznie z udziałem w szkoleniach.

Jakie zadania ma obwodowa komisja wyborcza?

Czy sama obecność przy urnie to całe zadanie komisji? W praktyce rola obwodowej komisji wyborczej jest znacznie szersza i obejmuje wszystkie etapy lokalnego procesu głosowania, od otwarcia lokalu do przekazania protokołów.

Najważniejsze czynności wykonywane przez obwodową komisję wyborczą obejmują:

• prowadzenie głosowania w lokalu wyborczym przez cały czas jego otwarcia,
• kontrolowanie, czy w dniu głosowania przestrzegane jest prawo wyborcze,
• liczenie głosów po zakończeniu głosowania i sporządzanie protokołów,
• podanie wyników głosowania w obwodzie do publicznej wiadomości oraz przekazanie ich do właściwej komisji wyższego szczebla.

Do tego dochodzą czynności organizacyjne, często zaczynające się wcześnie rano. Komisja sprawdza urny, przygotowuje karty do głosowania, ustawia kabiny i listy wyborców. Po zamknięciu lokalu praca się nie kończy, bo liczenie głosów i wypełnianie protokołów nierzadko trwa do późnych godzin nocnych.

Praca w dniu głosowania

Dzień wyborów dla członka komisji oznacza długą, ale uporządkowaną sekwencję działań. Rano komisja zbiera się przed otwarciem lokalu, sprawdza kompletność dokumentów, plombuje urny i sporządza protokół rozpoczęcia głosowania. W czasie trwania głosowania członkowie komisji wydają karty, weryfikują tożsamość wyborców i dbają o porządek w lokalu.

Po zamknięciu drzwi przed komisją stoi najważniejsza część pracy. Karty są liczone wielokrotnie, porównuje się liczby wydanych kart z liczbą podpisów na liście oraz liczbą głosów ważnych i nieważnych. Dopiero po dokładnym sprawdzeniu danych komisja sporządza protokół i przekazuje go do właściwej komisji, często w asyście przewodniczącego i wyznaczonych członków.

Szkolenia i przygotowanie

Przed każdymi wyborami organizowane są szkolenia dla członków komisji. Prowadzą je najczęściej urzędnicy wyborczy lub pracownicy urzędu gminy, którzy tłumaczą stosowane procedury, omawiają najczęstsze błędy i pokazują wzory dokumentów. Udział w takim spotkaniu jest ściśle powiązany z późniejszą odpowiedzialnością za poprawne przeprowadzenie głosowania.

Na szkoleniach omawia się także przepisy Kodeksu wyborczego, w tym zasady ważności głosów, sposób reagowania na naruszenia prawa oraz tryb przekazywania protokołów. Dla wielu osób to pierwszy kontakt z praktyczną stroną procesu, dlatego obecność na zajęciach przekłada się bezpośrednio na sprawne działanie komisji w dniu głosowania.

Kto może zostać członkiem komisji?

Aby wejść w skład komisji, nie trzeba mieć specjalnego wykształcenia ani doświadczenia prawniczego. Trzeba natomiast spełnić konkretne wymogi wynikające z Kodeksu wyborczego oraz mieszkać w odpowiednim miejscu, czyli na terenie województwa, w którym działa dana komisja.

Wymagania formalne

Podstawowy warunek to posiadanie prawa wybierania, czyli czynnego prawa wyborczego. Oznacza to, że kandydat na członka komisji musi spełniać kilka warunków jednocześnie:

• mieć obywatelstwo polskie,
• najpóźniej w dniu zgłoszenia ukończyć 18 lat,
• nie być pozbawionym praw publicznych prawomocnym wyrokiem sądu,
• nie być pozbawionym praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu,
• nie być osobą ubezwłasnowolnioną prawomocnym orzeczeniem sądu.

Dodatkowo kandydat musi stale zamieszkiwać na obszarze województwa, w którym jest zgłaszany do komisji, oraz być ujęty w Centralnym Rejestrze Wyborców w stałym obwodzie głosowania na terenie jednej z gmin tego województwa. Ma to zapewnić związek członka komisji z regionem, w którym odbywają się wybory.

Kto jest wykluczony?

Prawo wyklucza z komisji osoby, których udział mógłby rodzić pytania o bezstronność. Członkiem obwodowej komisji wyborczej nie może być kandydat w danych wyborach, pełnomocnik wyborczy lub finansowy komitetu, komisarz wyborczy ani urzędnik wyborczy. Poza tym w komisji nie zasiądzie mąż zaufania czy obserwator społeczny, bo ci pełnią inną funkcję kontrolną.

Wyłączenia sięgają także najbliższej rodziny kandydata. W komisji właściwej dla okręgu, w którym startuje kandydat, nie może pracować jego małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo ani osoba pozostająca w stosunku przysposobienia. Dotyczy to także małżonków zstępnych i wstępnych. Odrębny zakaz dotyczy pełnomocnika głosowania z art. 55 Kodeksu wyborczego w komisji właściwej dla obwodu, w którym dana osoba głosuje przez pełnomocnika.

Jak zgłosić się do komisji wyborczej?

Droga do komisji może prowadzić przez komitet wyborczy albo bezpośrednio przez urząd gminy. W obu przypadkach potrzebne jest złożenie formalnego zgłoszenia, które później wykorzystuje komisarz wyborczy przy powoływaniu składu komisji.

Zgłoszenie przez komitet wyborczy

Najpopularniejszą ścieżką jest kontakt z komitetem wyborczym zarejestrowanym przez Państwową Komisję Wyborczą. Osoba chętna do pracy w komisji przekazuje swoje dane pełnomocnikowi komitetu, a ten zgłasza kandydaturę do urzędnika wyborczego za pośrednictwem urzędu gminy właściwego dla siedziby komisji. W Warszawie zgłoszenia przyjmują urzędy dzielnic.

Terminy na zgłaszanie kandydatów są zawsze podane w kalendarzu wyborczym. Dla wyborów samorządowych 2024 termin zgłaszania kandydatów mijał 8 marca 2024 r., a komisje powołano do 18 marca 2024 r.. W wyborach prezydenckich 2025 przewidziano inne daty: zgłoszenia trwają do 18 kwietnia 2025 r., a obwodowe komisje mają zostać powołane do 28 kwietnia 2025 r..

Zgłoszenie indywidualne

Jeśli nie współpracujesz z żadnym komitetem, możesz złożyć wniosek samodzielnie. Kandydaturę zgłasza się urzędnikowi wyborczemu za pośrednictwem urzędu gminy albo bezpośrednio komisarzowi wyborczemu. Dane trafiają na listę, z której korzysta się przy uzupełnianiu składów komisji, gdy brakuje osób zgłoszonych przez komitety.

Kodeks wyborczy wyraźnie rozdziela zbieranie podpisów pod listami kandydatów od zgłaszania do komisji. Nie łączy w żaden sposób obowiązku zbierania podpisów z gwarancją wpisania na listę członków komisji. Państwowa Komisja Wyborcza podkreśla, że osoby proszone o zbieranie podpisów powinny być wyraźnie informowane, iż samo zgłoszenie nie daje pewności późniejszego powołania do komisji.

Zgodnie z art. 106 § 3 Kodeksu wyborczego zabronione jest zbieranie lub składanie podpisów w zamian za korzyść majątkową lub osobistą, a oceny ewentualnych naruszeń dokonują wyłącznie organy ścigania i sądy.

Jak wyglądają diety i zwrot kosztów w praktyce?

Kwoty diet to nie jedyny element finansowy związany z pracą w komisji. Członkowie komisji mogą liczyć także na zwrot kosztów podróży, a w uzasadnionych sytuacjach na pokrycie kosztów noclegu. Zasady te wynikają z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 r. o należnościach z tytułu podróży służbowej w jednostkach sfery budżetowej.

W praktyce stosuje się tu te same mechanizmy, co w delegacjach pracowniczych: rozlicza się przejazdy do miejsca wykonywania czynności wyborczych, a w razie potrzeby nocleg, jeżeli komisja pracuje wiele godzin, a powrót tego samego dnia byłby utrudniony. W komisjach za granicą wysokość diety ustala się w oparciu o stawki dziennej diety zagranicznej z załącznika do rozporządzenia, przemnożone przez określone wskaźniki.

Kiedy przysługuje zwrot kosztów?

Zwrot kosztów związanych z udziałem w pracach komisji przysługuje wtedy, gdy członek komisji musi dojechać do miejsca pełnienia funkcji albo ponosi koszty noclegu wyłącznie z powodu obowiązków wyborczych. Rozliczenie odbywa się według zasad znanych z podróży służbowych, z uwzględnieniem stawek za kilometr, biletów komunikacji publicznej lub rachunków za nocleg.

Warunki korzystania z tych świadczeń określa lokalnie urząd gminy lub inna jednostka organizująca obsługę komisji. Dlatego część gmin wyraźnie informuje w ogłoszeniach, czy przewiduje zwrot kosztów dojazdu i na jakich zasadach. W dużych miastach, gdzie lokal wyborczy bywa blisko miejsca zamieszkania, temat jest mniej odczuwalny niż w rozległych gminach wiejskich.

Porównanie stawek między funkcjami

Różnice w stawkach diet między funkcjami w komisji a rodzajami wyborów widać najlepiej w prostym zestawieniu. Pozwala to ocenić, jaka rola wiąże się z jaką kwotą ryczałtu za jedną turę głosowania:

Skalę całego przedsięwzięcia dobrze pokazują dane z poprzednich głosowań. W wyborach parlamentarnych w 2023 r. na terenie kraju działało 31 073 obwodów głosowania, w których pracowało ponad 258 tys. osób. Przy wyborach prezydenckich 2025 planuje się obsadzenie kilkudziesięciu tysięcy komisji, co oznacza, że w proces organizacji wyborów zaangażowanych będzie ponad 250 tys. członków komisji.