Ile zarabia sołtys – wynagrodzenie, dodatek funkcyjny

Sołtys nie dostaje etatowej pensji, tylko dieta sołtysa zwykle mieści się dziś między 200 a 1500 zł miesięcznie, zależnie od gminy i liczby mieszkańców wsi – a w najmniejszych, najuboższych samorządach bywa wręcz symboliczna i spada do ok. 100 zł miesięcznie. Do tego dochodzi prowizja od podatków, zwrot kosztów dojazdów oraz emerytalny dodatek „sołtysowe” 373,67 zł miesięcznie w 2026 r.. Jeśli chcesz dokładnie wiedzieć, od czego to zależy i jak gminy liczą te kwoty, przeczytaj poniższe zestawienie.

Kim jest sołtys i jak jest wybierany?

Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym mówi wprost: sołtys to organ wykonawczy sołectwa, czyli jednostki pomocniczej gminy. W praktyce to osoba, która na co dzień „spina” sprawy mieszkańców z urzędem – od zebrań wiejskich po zgłaszanie potrzeb inwestycyjnych. Jego działalność wspiera rada sołecka, wybierana razem z nim.

Wybory sołtysa odbywają się w tajnym i bezpośrednim głosowaniu, w którym biorą udział uprawnieni, stali mieszkańcy sołectwa. Kadencja trwa 4 lata, a kandydat musi mieć co najmniej 18 lat, być obywatelem Polski lub innego państwa UE, mieszkać na stałe w sołectwie i nie być prawomocnie skazanym. W całym kraju taką funkcję pełni około 40 tysięcy osób.

Sołtys ma formalne prawo uczestniczyć w sesjach rady gminy z tzw. głosem doradczym, czyli bez prawa głosu, ale z możliwością zabierania głosu w dyskusji, zgłaszania uwag i wniosków. Dzięki temu może na bieżąco lobbować za interesami swojej wsi – zwłaszcza przy podziale środków na inwestycje czy przy uchwalaniu budżetu.

W wielu gminach do codziennych obowiązków należy także obsługa i nadzorowanie wydatkowania funduszu sołeckiego, jeśli taki fundusz został w danej gminie utworzony. Sołtys organizuje wtedy zebrania wiejskie, pomaga mieszkańcom przygotować wnioski i pilnuje, by środki z funduszu zostały przeznaczone zgodnie z uchwałami sołectwa i przepisami.

Funkcja sołtysa ma charakter społeczny – nie ma tu klasycznej umowy o pracę ani wynagrodzenia z Kodeksu pracy. Dlatego zamiast pensji pojawia się dieta sołtysa, która ma zrekompensować czas, dojazdy i koszty związane z pełnieniem roli lidera wsi. Jednocześnie sołtys jest całkowicie wyłączony z reżimu pracowniczego: nie przysługuje mu ustawowe prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia chorobowego, odprawy czy innych typowo pracowniczych świadczeń.

Ile zarabia sołtys w 2026 roku?

Z perspektywy finansów domowych najważniejsze pytanie brzmi: ile realnie wpływa na konto? W 2026 r. dieta sołtysa w skali kraju mieści się zwykle w przedziale od około 200 zł do ponad 1000 zł miesięcznie, a w zamożniejszych gminach sięga nawet 1500 zł. W skrajnie biednych lub bardzo małych gminach można jeszcze spotkać diety rzędu 100–200 zł miesięcznie. W praktyce jednak najczęściej spotykane są stawki z węższego przedziału około 300–800 zł miesięcznie.

Dieta ma charakter ryczałtu albo stawki za udział w sesjach i naradach. Ustala ją wyłącznie rada gminy w formie uchwały – ustawowy limit nie istnieje. Jedna gmina może więc przyznać 250 zł, a sąsiednia 1000 zł i będzie to zgodne z prawem.

Na tle innych władz samorządowych widać wyraźną dysproporcję. Prezydent miasta może zarabiać nawet ok. 20 000 zł brutto miesięcznie (łącznie z dodatkiem specjalnym sięgającym 20–40% wynagrodzenia zasadniczego), podczas gdy wynagrodzenie sołtysa za lokalne przywództwo i podobny zakres odpowiedzialności za społeczność nierzadko ogranicza się do 500 zł brutto miesięcznie. Pokazuje to, jak bardzo niedoszacowana finansowo jest ta funkcja w wielu gminach.

Istotny jest też aspekt podatkowy. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje, że diety za funkcje społeczne są zwolnione z PIT do kwoty 3000 zł miesięcznie. W praktyce stawki dla sołtysów niemal nigdy nie przekraczają tego progu, więc to, co gmina wypłaca, jest zwykle kwotą „na rękę”, bez podatku i bez składek ZUS.

Dla większości sołtysów w 2026 r. dieta mieści się między 200 a 1500 zł miesięcznie (najczęściej 300–800 zł) i w całości jest zwolniona z podatku PIT (do limitu 3000 zł).

Od czego zależy wysokość diety?

Dlaczego w jednej wsi sołtys dostaje 250 zł, a w innej 1000 zł? Uchwała w sprawie diet jest zawsze lokalna i bierze pod uwagę kilka stałych czynników: budżet gminy, liczbę mieszkańców sołectwa, zakres obowiązków oraz oczekiwaną aktywność (obecność na sesjach, komisjach, zebraniach wiejskich). W wielu miejscach dieta jest powiązana z frekwencją – każda nieobecność oznacza procentowe obniżenie wypłaty.

Widać przy tym wyraźną zależność między liczbą mieszkańców a poziomem diet. W uproszczeniu można wyróżnić trzy grupy:

• małe wsie (do ok. 200 mieszkańców) – zazwyczaj 100–300 zł miesięcznie,
• średnie wsie (200–750 mieszkańców) – przeważnie 300–650 zł,
• duże wsie (powyżej 750 mieszkańców) – najczęściej 650–1500 zł, zależnie od zamożności gminy.

W efekcie pojawia się ogromne zróżnicowanie. Dane z samorządów pokazują, że w małych gminach sołtysi otrzymują często 200–300 zł, średniozamożne gminy proponują 500–800 zł, a w bogatych gminach turystycznych lub podmiejskich stawki rosną do 900–1500 zł. Średnia dla wielu powiatów wciąż oscyluje w granicach 200–300 zł miesięcznie.

Jak gminy różnie liczą dietę?

Najprostszy model to jedna kwota dla wszystkich sołtysów – tak jest na przykład w gminie Raczki, gdzie dieta wynosi 250 zł, a za każdą nieobecność na sesji rady gminy obniża się ją o 10%. Inne rady stosują dwie lub trzy stawki zależne od wielkości wsi. Rada Gminy Świdnica przyznała 500 zł w sołectwach do 750 mieszkańców i 650 zł powyżej tego progu, z potrąceniem 20% za każdą nieobecność na naradzie sołtysów.

Bardziej złożony system zastosowano w gminie Gorzyce, gdzie miesięczna dieta to suma składnika stałego 800 zł i zmiennego – iloczynu 0,20 zł oraz liczby mieszkańców sołectwa według stanu na 30 czerwca roku poprzedniego. Z kolei w gminie Stegna stosuje się diety kwartalne, od 900 do 1500 zł, zależne od liczby podatników podatku rolnego i od nieruchomości.

Interesujący jest też przykład gminy Turawa, gdzie sołtysi otrzymują miesięcznie 900–1000 zł, co plasuje te stawki w górnej części krajowych widełek. Na drugim biegunie znajdują się małe jednostki, w których wciąż funkcjonują diety rzędu 120–300 zł – to raczej symboliczny zwrot kosztów niż realny dochód.

Jak działa powiązanie diety z kwotą bazową?

Część gmin nie ustala diet „z sufitu”, tylko odnosi je do kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe. W 2026 r. taka kwota wynosi 4644,62 zł, a uchwały odwołują się do niej procentowo – na przykład 18%, 22% czy 32%.

Przykład da się dobrze zobaczyć w gminie Lubartów, gdzie dieta ryczałtowa miesięczna rośnie wraz z liczbą mieszkańców sołectwa. Uchwała Rady Gminy Lubartów przewiduje:

• 18% kwoty bazowej w sołectwach do 200 mieszkańców,
• 20% w sołectwach 201–400 mieszkańców,
• 22% dla 401–600 mieszkańców,
• 24% w sołectwach powyżej 600 mieszkańców.

Jeszcze inny model stosuje gmina Gierałtowice. Tam dietę odniesiono do 2,4-krotności kwoty bazowej, czyli iloczynu 2,4 i 4644,62 zł. Obowiązująca uchwała przyznaje sołtysom 32% tej kwoty, co daje 1 486,28 zł miesięcznie. Trwają konsultacje nad podniesieniem wskaźnika do 40,6%, co przełożyłoby się na dietę ok. 1 882,72 zł.

Odwołanie diety do kwoty bazowej 4644,62 zł w 2026 r. daje sołtysom prosty „automatyczny” mechanizm wzrostu wynagrodzenia wraz z podwyżką tej kwoty.

W Lubartowie uchwała przewiduje jeszcze jedno rozwiązanie: jeżeli sołtys doręczy do końca lutego co najmniej 70% decyzji podatkowych, może liczyć na premię – 30% podwyższenia diety na okres od 1 kwietnia do 31 marca kolejnego roku. Rozliczenie doręczeń następuje do 15 marca, a samorząd jasno wskazuje, że takie doręczanie jest tańsze i skuteczniejsze niż wysyłka pocztowa decyzji.

Jakie dodatki i zwroty może dostać sołtys?

Dieta to nie jedyny strumień pieniędzy, który może trafić do portfela sołtysa. Uchwały o dietach często wprost wskazują, za co wypłacany jest ryczałt: realizację zadań statutowych sołectwa, udział w sesjach rady gminy, komisjach, zebraniach z wójtem i naradach sołtysów. Do tego dochodzą jeszcze inne konstrukcje finansowe, od których sporo zależy.

Zwrot kosztów i „prowizja od inkasa”

W większości gmin sołtys ma prawo do zwrotu kosztów podróży służbowych – chodzi o dojazdy na sesje, szkolenia czy spotkania w urzędzie. Część samorządów wprowadza także ekwiwalent za udział w szkoleniach, jeśli gmina inwestuje w podnoszenie kompetencji liderów wsi.

Istotnym źródłem dochodu bywa inkaso podatków lokalnych. Sołtys działa wtedy jako inkasent podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości, a uchwała rady przewiduje dla niego prowizję 2–6% z inkasa. W skali roku daje to często kolejne kilkaset złotych, szczególnie w większych sołectwach o dużej liczbie podatników.

W części regionów wprowadzono też dodatkowe, bardziej symboliczne przywileje: jednorazowe nagrody finansowe za wieloletnią działalność, dyplomy i odznaczenia, a czasem także lokalne ulgi podatkowe (np. w podatku od nieruchomości). Nie są to jednak rozwiązania powszechne ani uregulowane ustawowo – zależą wyłącznie od dobrej woli i możliwości finansowych danej rady gminy.

Premie za doręczanie decyzji podatkowych

W wielu gminach wciąż funkcjonuje system, w którym to sołtys doręcza mieszkańcom decyzje podatkowe. Kiedyś część samorządów płaciła za to na podstawie umowy zlecenia z sołtysami, co zakwestionował nadzór finansowy. Nie rezygnując z samej czynności, gminy zaczęły więc „chować” to wynagrodzenie w wyższej diecie.

Lubartów, opisany wyżej, posłużył się premią 30% do diety za osiągnięcie progu 70% doręczonych decyzji. Inne gminy przyznają dopłaty kwotowe, rozliczane na podstawie list doręczeń. W każdym wariancie opłacalność jest jasna: doręczanie dokumentów przez sołtysów wypada dla gminy taniej niż wysyłka listów poleconych i rzadziej kończy się zwrotem niedoręczonych pism.

Jaki dodatek dostaje był sołtys po osiągnięciu wieku emerytalnego?

Od 2023 r. w polskim prawie funkcjonuje osobne świadczenie dla wieloletnich sołtysów. Wprowadziła je ustawa z 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Bazowa kwota to 300 zł miesięcznie, ale przepisy nakazują jej coroczną indeksację według wskaźnika z ustawy o emeryturach i rentach z FUS z 17 grudnia 1998 r..

Stąd zmiany w ostatnich latach: do 28 lutego 2025 r. dodatek wynosił 336,36 zł, od 1 marca 2025 r. wzrósł do 354,86 zł, a od 1 marca 2026 r., zgodnie z komunikatem prezesa KRUS w Monitorze Polskim, to już 373,67 zł miesięcznie. Wzrost na 2026 r. odpowiada współczynnikowi waloryzacji 5,3%.

W 2026 r. „sołtysowe” wypłacane przez KRUS wynosi 373,67 zł miesięcznie i jest przyznawane dożywotnio obok emerytury lub renty.

Świadczenie to – nazywane potocznie sołtysowym – wypłaca Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Aby je otrzymać, potrzebne jest spełnienie jednocześnie kilku warunków: osiągnięcie wieku emerytalnego (60 lat kobieta, 65 lat mężczyzna), pełnienie funkcji sołtysa przez odpowiednio długi okres oraz brak prawomocnego wyroku za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe związane z tą funkcją.

W praktyce KRUS i gminy przyjmują najczęściej, że chodzi o co najmniej dwie pełne kadencje sprawowania funkcji, które łącznie dają nie mniej niż 8 lat. W obiegu publicznym wciąż pojawia się sformułowanie o „7 latach”, ale jest to raczej skrót myślowy – kluczowe są właśnie pełne kadencje, a nie sama suma lat kalendarzowych. Przy ustalaniu stażu nie wymaga się ciągłości – liczy się suma okresów pełnienia funkcji, nawet jeśli między kadencjami były przerwy.

Wniosek do KRUS składa się na urzędowym formularzu (wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa), a wypłata trwa dożywotnio, razem z emeryturą lub rentą rolniczą. Jeśli więc ktoś pełnił funkcję sołtysa w kilku kadencjach, dziś pobiera emeryturę i spełnia kryteria wieku oraz stażu, może realnie zwiększyć swój miesięczny dochód o 373,67 zł. W wielu gospodarstwach domowych na wsi właśnie o tyle rośnie budżet w 2026 r.

Debaty i propozycje zmian w wynagradzaniu sołtysów

Niskie i mocno zróżnicowane diety sołtysów są od kilku lat przedmiotem dyskusji w środowiskach samorządowych i organizacjach zrzeszających sołtysów. Jednym z najczęściej podnoszonych pomysłów jest wprowadzenie ogólnokrajowych, minimalnych stawek diet, powiązanych z liczbą mieszkańców sołectwa. W debacie publicznej pojawiają się m.in. takie proponowane progi:

• sołectwa do 250 mieszkańców – minimum 500 zł miesięcznie,
• 251–500 mieszkańców – minimum 600 zł,
• 501–1000 mieszkańców – minimum 700 zł,
• powyżej 1000 mieszkańców – minimum 900 zł.

Drugim często omawianym tematem są ubezpieczenia sołtysów. Ze względu na to, że funkcja ma charakter społeczny i nie jest zatrudnieniem w rozumieniu Kodeksu pracy, pojawiają się postulaty wprowadzenia obowiązkowego, finansowanego przez państwo lub gminy ubezpieczenia OC i NNW. Chodzi o ochronę sołtysów na wypadek szkód wyrządzonych osobom trzecim w trakcie wykonywania obowiązków (np. organizacja imprez, prace społeczne) oraz w razie nieszczęśliwych wypadków w związku z pełnieniem funkcji. Na razie są to jednak głównie projekty i postulaty, a nie obowiązujące przepisy.